Wet Zorg en Dwang (WZD) - Move professionals

Wet zorg en dwang, vrijheid

Move professionals verzamelt actuele kennis over de Wet Zorg en Dwang (bijgewerkt juli 2020)

Vanaf 2020 geldt de Wet verplichte ggz (Wvggz) in de psychiatrie en de Wet zorg en dwang (WZD) voor mensen met een verstandelijke beperking en mensen met een psychogeriatrische aandoening (zoals dementie)*.

De belangrijkste uitgangspunten en randvoorwaarden van verantwoorde gedwongen zorg:

  • Dwang zoveel mogelijk voorkomen en anders zorgvuldig toepassen
  • De juiste zorg op de juiste plaats
  • Voldoende en deskundig personeel
  • Aandacht voor de belangen en de rechtspositie van de cliënt

In de adviezen en de calamiteitenonderzoeken van Move professionals in Utrecht houden we rekening met deze nieuwe wet. We hebben de belangrijkste kennisbronnen verzameld en delen dat overzicht graag.


Coördinerend team helpt bij implementatievraagstukken

Het coördinerend team is ingesteld door het ministerie van VWS om te ondersteunen bij het vinden van oplossingen. Het team verbindt aanbieders en regio’s met praktijkvragen over de Wzd aan experts, zowel in de intramurale als in de ambulante sector. Het coördinerend team biedt een pool aan van experts op medisch, juridisch en organisatorisch gebied.


Nieuwsbrieven vanuit VWS met daarin de laatste stand van zaken


WZD en Corona


Ziekte van Huntington, Korsakov en NAH

Met ingang van 1 mei 2020 is de langverwachte aanpassing van het Besluit zorg en dwang rond de gelijkgestelde aandoeningen van kracht. Mensen met het syndroom van Korsakov, de ziekte van Huntington en niet-aangeboren hersenletsel vallen met deze regeling onder de reikwijdte van de Wzd, althans indien zich bepaalde verschijningsvormen voordoen die te maken hebben met gedragsproblemen en regieverlies zoals deze voorkomen bij dementie of een verstandelijke handicap. Zolang dergelijke verschijningsvormen zich niet vertonen, vallen de desbetreffende personen onder de Wvggz.


Wetswijzging in de maak


Toetsingskader en toezicht IGJ (meldingen, signalen en mededelingen in het kader van de Wzd)

De IGJ is belast met het toezicht op de uitvoering van de Wzd en de Wvggz. Ook een Wmo-aanbieder die uitvoering geeft aan de Wzd of de Wvggz valt, voor wat betreft de uitvoering van deze wetten, onder het toezicht van de IGJ. De IGJ kan bijvoorbeeld toetsen of de verplichte of onvrijwillige zorg proportioneel en voldoende onderbouwd wordt ingezet. De Wmo-toezichthouder blijft verantwoordelijk voor het toezicht op de algemene kwaliteit die de aanbieder van Wmo-ondersteuning levert. Daarom is het noodzakelijk om afspraken te maken tussen gemeenten, Wmo-toezichthouders en de IGJ.

Om transparant te zijn over wat de inspectie toetst, maakt de inspectie toetsingskaders voor onderdelen van de zorg. Toetsingskaders bestaan uit een aantal normen en daarbij horende toetsingscriteria. Die zijn gebaseerd op wet- en regelgeving, veldnormen, kwaliteitsstandaarden, richtlijnen en handreikingen die beroepsorganisaties en branchepartijen hebben opgesteld. De inspectie stimuleert en handhaaft de naleving hiervan.

In het toetsingskader voor de Wzd beschrijft de inspectie waar zij naar kijkt. De wetten zijn gedetailleerd daarom bestaan de toetsingskaders uit een uitgebreide set aan normen. Het betekent niet dat de inspectie altijd haar toezicht op deze wetten in deze mate van detail toepast.


Handreikingen voor professionals


Gegevensuitwisseling rond casuïstiek in het zorg- en veiligheidsdomein

Op 1 januari is de Wet Bopz vervangen door de Wvggz en de Wet zorg en dwang (Wzd). Met oog hierop is er nu een addendum beschikbaar op het Handvat Gegevensuitwisseling bij samenwerking rond casuïstiek in het zorg- en veiligheidsdomein.

Het addendum gaat in op aspecten en bepalingen van de Wvggz en de Wzd die relevant kunnen zijn bij de samenwerking en gegevensuitwisseling in het zorg- en veiligheidsdomein. In het Handvat zelf zijn de verwijzingen naar deze wetten geactualiseerd. Het addendum behandelt ook de gegevensverwerking zoals deze is uitgewerkt in de Wet forensische zorg (Wfz).


Invoeren en borgen van de WZD in de organisatie


Informatie vanuit VWS over de WZD en Wet Verplichte GGZ

Informatie over dwang in de zorg. 

In september en oktober 2019 zijn de bijeenkomsten gehouden over de Wet zorg en dwang.

Stand van zaken m.b.t. overgangsjaar 2020


Folders en brochures voor cliënten en vertegenwoordigers


Medische verklaringen*

Een medische verklaring is noodzakelijk:

  1. bij een verzoek tot (verlenging van) een rechterlijke machtiging ex art. 24;
  2. bij een verzoek tot een rechterlijke machtiging met toepassing van art. 2.3.2 Wfz;
  3. bij een verzoek tot (verlenging van) een voorwaardelijke machtiging jongvolwassenen ex art. 28aa;
  4. ter onderbouwing van een ibs ex art. 29.

* Het Ministerie van VWS gaat rond de medische verklaringen voor de RM en de IBS in de Wzd eea wijzigen: als een cliënt al is opgenomen in de instelling hoeft het niet meer te gaan om een arts die niet verbonden is aan de instelling. Hij of zij mag in dienst zijn en werkzaam zijn op een andere locatie. Uiteraard moet de AVG of SO wel onafhankelijk zijn (langer dan 1 jaar geleden niet betrokken te zijn geweest bij de cliënt). Later gaat eea aangepast worden in de Wzd. Voorlopig volstaat een beleidsstandpunt, binnenkort op dwangindezorg.nl.


Samenloop van de WZD en de WvGGZ - twee regimes in één instelling

In één zorginstelling kunnen mensen met verschillende voorliggende problematiek verblijven, die onder verschillende wettelijke regimes (Wvggz of Wzd) kunnen vallen. Het schema 'twee regimes in één instelling' geeft antwoord op de vraag aan welke vereisten een zorginstelling zorginhoudelijk minimaal moet voldoen bij de uitvoering van zowel de Wvggz als de Wzd. 

Kritische kanttekeningen over de samenloop


Move professionals bouwt ook aan een kennisdomein over de Wvggz


Samenloop WZD en WGBO

Met de inwerkingtreding van de Wet zorg en dwang psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte cliënten kan onvrijwillige zorg worden toegepast binnen accommodaties, maar ook daarbuiten. In artikel 8 van de Wzd is opgenomen dat wanneer een cliënt op een andere locatie verblijft en waar hij zorg ontvangt van een andere zorgaanbieder in het kader van een geneeskundige behandeling, die zorgaanbieder in beginsel het zorgplan uitvoert. Deze bepaling heeft gevolgen voor een cliënt die onvrijwillige zorg krijgt verleend en een somatische behandeling nodig heeft. Immers bij somatische zorg is de Wgbo van toepassing. Dit betekent dat in de nieuwe situatie ook in de curatieve zorg meerdere professionals geconfronteerd zullen worden met de toepassing van onvrijwillige zorg binnen ziekenhuizen of andere settings voor somatische behandeling met verblijf en in de paramedische zorg.


Samenloop WZD en jeugdwet


De WZD voor de ouderenzorg

Op deze pagina vindt u relevante informatie die zorgorganisaties helpt bij de implementatie van de Wet zorg en dwang. Ook staat er wat er nog in ontwikkeling is.

De nieuwe Wet zorg en dwang gaat op 1 januari 2020 in. Het doel van deze nieuwe wet is dat onvrijwillige zorg bij mensen met dementie zo veel mogelijk wordt voorkomen. En dat er eerst naar betere alternatieven wordt gezocht. 

Om erachter te komen wat de Wet zorg en dwang in de praktijk betekent voor de huidige zorg voor cliënten, kun je de Casus-checker gebruiken. Je beantwoord daarin 5 vragen voor jouw praktijksituatie


De WZD voor de gehandicaptenzorg

Vrijheidsbeperking gaat over alle maatregelen die cliënten in hun vrijheid beperken. Soms is vrijheidsbeperking onvermijdelijk. Bijvoorbeeld als de cliënt een ernstig risico vormt voor zichzelf of zijn omgeving. Toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen mag alleen in uiterste nood. 
De VGN informeert haar leden graag over de recente ontwikkelingen. In het bijzonder wijzen wij op het uitkomen van de Handreiking 'Wzd voor zorgaanbieders' en het grafisch weergegeven stappenplan. 

Op de drempel van het overgangsjaar 2020 voerde de VGN voor de Wet zorg en dwang (Wzd) nog overleg met VWS over hoe deze nieuwe wet voor haar leden uitvoerbaar blijft. Tijdens dit overleg toonde de minister zich bereid ruimte te maken om de administratieve lasten structureel te verlagen, zolang dat niet ten koste gaat van de rechtsbescherming. Het leidde echter nog niet tot concrete toezeggingen. De VGN kiest dus voorlopig voor een eigen werkwijze.


De WZD voor ZZP-ers en ouderinitiatieven

In opdracht van VWS heeft Naar-Keuze een handreiking geschreven voor Zzp'ers. In de handreiking wordt beschreven hoe freelancers en zzp'ers om kunnen gaan met de wet zorg en dwang. Wat moet er geregeld worden? Op dit moment is nog niet helder hoe kosten betaald moeten worden die verbonden zijn aan de invoering van de Wzd per 1 januari 2020. Er moet bv. een zorgverantwoordelijke (coördinator) worden aangesteld als er sprake is van onvrijwillige zorg. Echter; coördinatie van zorg mag officieel niet betaald worden met PGB. Het inschakelen van een Wzd-functionaris of externe deskundige ligt ook lastig. Deze vraagstukken worden nog nader door Vws uitgewerkt.

Er is ook een handreiking voor bestuurders van ouderinitiatieven/wooninitiatieven. Deze is zowel  digitaal als in gedrukte vorm beschikbaar.


Wilsbekwaam en wilsonbekwaam

Wilsonbekwaamheid speelt een belangrijke rol in het kader van de WZD. Wilsbekwaamheid is een complex begrip binnen de context van ethiek, recht, psychologie en geneeskunde. Wilsbekwaamheid is een voorwaarde om geïnformeerde toestemming te kunnen geven voor een medische interventie. Het gaat niet om een categorische eigenschap van een bepaalde groep mensen, maar moet per beslissing en per situatie vastgesteld worden. Hoe ingrijpender een beslissing is, hoe zorgvuldiger hulpverleners naar wilsbekwaamheid moeten kijken. 

In deze notitie legt het ministerie van VWS uit wat er vanuit Wet zorg en dwang bedoeld wordt met de ter zake deskundige die de wils(on)bekwaamheid vaststelt.

In onderstaand artikel: Verhelderen van de betekenis van het begrip wilsbekwaamheid bij mensen met een verstandelijke beperking, de juridische kaders in Nederland en België, het beoordelen van wilsbekwaamheid en het ondersteunen ervan.


Het stappenplan uit de WZD


De WZD en de Wvggz voor de ambulante ondersteuning

De Wvggz en de Wzd maken het mogelijk om onvrijwillige zorg ook buiten intramurale instellingen toe te passen. Bijvoorbeeld bij de betrokkene thuis of in kleinschalige woonvormen. Dit wordt ambulante onvrijwillige zorg genoemd. 

Het Besluit zorg en dwang psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte cliënten’ (Bzd), regelt dat onvrijwillig zorg ook mogelijk wordt op andere plekken dan verpleeghuizen waar gedwongen opnames mogelijk zijn. Dus ook in andere woonzorgcentra, thuis, in dagbesteding, maar wel met extra zorgvuldigheidseisen.Buiten accommodaties mogen alleen vormen van onvrijwillige zorg worden toegepast die in het Besluit zorg en dwang zijn genoemd. Of onvrijwillige zorg thuis kan worden verleend, hangt af van twee vragen, die beide bevestigend moeten worden beantwoord:

  1. Valt de cliënt onder de Wzd?
  2. Gaat het om een vorm van onvrijwillige zorg die in het Besluit zorg en dwang is genoemd?
Aanvullende zorgvuldigheidseisen voor ambulante zorg

Voor zorg thuis, de dagbesteding, of in woonzorgcentra zonder gedwongen-opnamemogelijkheden (tezamen ‘ambulante zorg’ genoemd) regelt Besluit zorg en dwang psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte cliënten aanvullende zorgvuldigheidseisen. Deze houden in dat bij ambulante onvrijwillige zorg altijd moet worden gewogen of de woonsituatie nog geschikt is voor de noodzakelijke zorg, of dat een verpleeghuis nodig is. En als voor ambulante onvrijwillige zorg wordt gekozen, moet er worden besproken en vastgelegd:

  • Hoe bij de uitvoering ervan toezicht wordt gehouden op de veiligheid van de cliënt 
  • Hoeveel zorgverleners erbij aanwezig moeten zijn 
  • Hoe geregeld is dat een ter zake deskundige zorgverlener voor de cliënt of diens naasten bereikbaar is voor vragen.

De zorgaanbieder neemt verantwoordelijkheid als hij (onvrijwillige) zorg in het zorgplan opneemt, ook als die door naasten wordt gegeven. De zorgaanbieder moet zich er van vergewissen dat de persoon aan wie de onvrijwillige zorg wordt overgelaten in staat is die taak uit te oefenen en de consequenties te overzien. Als een mantelzorger in de privésfeer, buiten het zorgplan, vrijheidsbeperkingen toepast valt dit niet onder de verantwoordelijkheid van de zorgaanbieder.

Bron: https://www.innovatiekringdementie.nl/vrijheidsbeperking-en-wet-zorg-en-dwang-wat-mag-er-wel-en-niet


Terugdringen vrijheidsbeperking


De letter en de geest van de WZD - Reacties brancheorganisaties en beroepsorganisaties

Specialist Ouderengeneeskunde Henk de Jong verwoord het krachtig: Na 6 weken WZD wordt duidelijk dat de wet in letterlijke zin onuitvoerbaar is...... De wet ziet onvrijwillige zorg als een laatste redmiddel, laten we de wet dan ook alleen uitvoeren als dat ook echt het geval is. Dus niet bij een kantelstoel die comfortverhogend is, niet bij een gesloten afdeling en niet bij een wilsonbekwame client die zich niet verzet en waar de familie akkoord is. En gooi alsjeblieft geen goed werkende dingen overboord omdat die lijken niet in lijn met de wet te zijn! (Zie zijn LinkedIn post)


De Rol van het CIZ


Rol van de gemeente

Informatie laatste stand van zaken VNG


Wettelijke regelingen

Regeling van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van 31 oktober 2019, kenmerk 1604138-181029-WJZ, houdende nadere regels op grond van de Wet zorg en dwang psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte cliënten (Regeling zorg en dwang psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte cliënten) https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stcrt-2019-60908.html


Profielen WZD functionaris en zorgverantwoordelijk

In dit profiel beschrijven de beroepsverenigingen van mogelijke Wzd-functionarissen (NVAVG, Verenso, NIP en NVO) en de brancheorganisaties uit de sectoren waar de Wzd-functionaris werkzaam is (ActiZ, Zorgthuisnl en VGN) de taken van een Wzd-functionaris en gaan zij in op de organisatorische vragen waarvoor zorgorganisaties zich gesteld zien bij de voorbereiding van de introductie van de Wzd-functionaris.

In dit profiel beschrijven beroepsverenigingen van mogelijke zorgverantwoordelijken (NVAVG, Verenso, NIP, NVO, V&VN, NWG en BPSW) en de brancheorganisaties uit de sectoren waar de zorgverantwoordelijke werkzaam is (ActiZ, Zorgthuisnl en VGN) de taken van een zorgverantwoordelijke en gaan zij in op de organisatorische vragen waarvoor zorgorganisaties zich gesteld zien bij de voorbereiding van de introductie van de zorgverantwoordelijke.


Klachtencommissie Onvrijwillige Zorg (KCOZ)

De Wzd schrijft voor dat klachten op basis van de Wzd moeten worden beoordeeld door een externe klachtencommissie. Leden van ActiZ en de VGN kunnen in dit kader gebruik maken van de Klachtencommissie Onvrijwillige Zorg (KCOZ) die  is ingesteld door ActiZ en LOC en door partijen in de gehandicaptenzorg (VGN, Ieder(in), KansPlus en het LSR). De commissie start met ingang van 1 januari 2020.


Organisatie van de cliëntvertrouwenspersoon (CVP) in het kader van de WZD

Per 1 januari 2020 is de Wet Zorg en Dwang (Wzd) van kracht en daarmee doet de Cliëntenvertrouwenspersoon (CVP) zijn intrede in de Wet Langdurige Zorg (Wlz). De Wzd schrijft voor dat cliënten een beroep moeten kunnen doen op een onafhankelijke cliëntvertrouwenspersoon (CVP) voor. Deze cliëntenvertrouwenspersonen gaan cliënten ondersteunen als er sprake is van onvrijwillige zorg. Maar ook bij onvrede of klachten rond de zorg, opname of verblijf in een zorginstelling. Een CVP is niet uitwisselbaar met de klachtenfunctionaris van de Wkkgz. Het zijn twee verschillende functionarissen met verschillende wettelijke taken en bevoegdheden. De kosten en de organisatie van de CVP worden een taak van de zorgkantoren. 

De CVP ondersteunt cliënten in het proces van omgaan met onvrede over de geboden onvrijwillige zorg, de opname of het verblijf. 

Vanaf 1 januari gaan vier organisaties landelijk het vertrouwenswerk uitvoeren voor cliënten die onder de Wzd vallen. Deze vier organisaties zijn regionaal georganiseerd:

  • AKJ t.b.v. de Stichting Zorgstem: Regio Noord-Holland, Utrecht, Flevoland, Zuid-Holland (exclusief Rotterdam en de Zuid-Hollandse eilanden)
  • Het LSR: Regio Zwolle, Twente, Zeeland, West-Brabant, Rotterdam, Zuid-Hollandse eilanden
  • Quasir: Regio Friesland, Groningen, Drenthe
  • Adviespunt Zorgbelang: Regio Apeldoorn, Zutphen, Arnhem, Midden-IJssel, Nijmegen, Waardenland, Noord-Oost-Zuid en Midden Brabant, Noord en Zuid Limburg
Brochures over de cliëntvertrouwenspersoon
Kwaliteitskader CVP

De CVP voert taken uit zoals beschreven in het Kwaliteitskader CVP.  In dat kwaliteitskader is ook  te vinden waaraan zorgaanbieders moeten voldoen richting de CVP. 

Stichting Landelijke Faciliteit

Om de kwaliteit van de CVP te ondersteunen en te monitoren is er de Landelijke Faciliteit Cliëntenvertrouwenspersonen (CVP). De Stichting heet taken gericht op de borging van de kwaliteit, de continuïteit, de uniformiteit en de onafhankelijkheid van het vertrouwenswerk in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking en in de zorg voor mensen met een psychogeriatrische stoornis.


Locatieregister

Vanaf 26 november is het locatieregister Wet verplichte ggz en Wet zorg en dwang openbaar. Het register is te raadplegen op locatieregister.dwangindezorg.nl.

Het volgende moet in dit register volgens de Wvggz en de Wzd vanaf 1 januari 2020 zijn opgenomen:

  • iedere locatie waarin verplichte / onvrijwillige zorg wordt verleend;
  • iedere locatie van waaruit verplichte / onvrijwillige zorg wordt verleend.

Factsheet over locatie en accommodatie aangepast

Kennisdomeinen Move Professionals

  1. Veelgestelde Vragen over Calamiteitenonderzoek
  2. Wet Zorg en Dwang (WZD)
  3. Wet verplichte GGZ (Wvggz)
  4. Vrijheidsbeperking Jeugdzorgplus
  5. Valrisico
  6. Beroepsgeheim en het Doorbreken ervan
  7. Kwaliteit, Veiligheid en Toezicht in het Sociaal Domein
  8. Medicatieveiligheid
  9. Geweld in de Zorg en het Sociaal Domein
  10. Zelfdoding
  11. Klachten in de Zorg en Jeugdzorg

Aanbod Move Professionals

  1. Calamiteitenonderzoek
  2. Calamiteitenonderzoek in Jeugdzorg en Veilig Thuis
  3. Prisma Vooronderzoek
  4. Externe Onafhankelijke Voorzitter Calamiteitenonderzoek
  5. Klachtenonderzoek en Onderzoek Burgermeldingen
  6. Meldingen Wvggz en Wzd
  7. Expert Toetsing en Feedback op Intern Onderzoek
  8. Toegepast Onderzoek
  9. Andere Prisma Onderzoeken
  10. Ondersteuning Kleine Zorgaanbieders bij de Invoering Wkkgz
  11. Interim Beleidsadvies Zorgbeleid
  12. Organisatieadvies en Organisatieontwikkeling
  13. Kwaliteitsmanagement
  14. Trainingen Calamiteitenonderzoek en Leren van Incidenten (Vrij van BTW zie ons Kwaliteitskader M'academy)
  15. Werkplekleren (Vrij van BTW zie ons Kwaliteitskader M'academy)

OP ZOEK NAAR SLIMME EN DUURZAME OPLOSSINGEN?

Move professionals is een bureau voor organisatie- en veiligheidsvraagstukken in de zorg, de jeugdzorg, de GGZ, de verslavingszorg, beschermd wonen, het maatschappelijk domein en het onderwijs. We bieden organisatieadvies, Prisma+ 8-Stappenmodel© voor calamiteitenonderzoek, extern voorzitter calamiteitenteam, Prisma+ training, Prisma InComPact© training en coaching on the job.

 Snel iemand nodig? Bel ons op 030-2072321, mail naar info@moveprofessionals.nl, of vul ons contactformulier in.


Contactgegevens: Move professionals |Secretariaat | Kantoor | Trainingslocatie Christiaan Krammlaan 2, 3571 AX Utrecht 030-2072321 -  info@moveprofessionals.nl - contactformulier


 Volg onze bedrijfspagina op  LinkedIn Pagina: Move professionals - Organisatie- en Veiligheidsvraagstukken in de Zorg (Jeugd, WLZ, GGZ, WMO)


 Move professionals is aangesloten bij, lid van en geaccrediteerd door

NMV de Beroepsvereniging voor Professionals in Mediation   Orde van Organisatiekundigen en Organisatieadviseurs    Stichting Kwaliteitsregister Jeugd CRKBO Geregistreerde Instelling